Tüylenmeye Ne Sebep Olur?
Tüylenmenin temel sebebi sürtünmedir. Kumaş yüzeyinde tam sabitlenmemiş kısa lifler, gün içindeki hareketle sürekli ovulur ve zamanla yüzeye çıkar. Yüzeye çıkan bu lifler birbirine dolanarak küçük, sert toplar oluşturur. Bu yüzden tüylenme en çok vücudun ve aksesuarların temas ettiği bölgelerde görülür. İpliğin kısa liflerden ve gevşek bükümden yapılmış olması, liflerin daha kolay gevşemesine yol açar.
Kazaklar neden tüylenir? diye düşünüyorsanız işte sebepler şunlardır:
- Sürtünme, en çok temas eden bölgelerde lifleri gevşetir.
- Kısa lifli iplik, yüzeye daha kolay lif salar.
- Gevşek büküm, lifleri sabit tutamaz.
- Yanlış yıkama ve kurutma, süreci hızlandırır.
Yukarıda sıraladığımız sebepler, tüylenmenin kaçınılmaz olmadığını ama doğru bakımla yavaşlatılabildiğini gösterir.
Yün Kazaklar Neden Tüylenir?
Doğal liflerde durum biraz farklıdır. Yün kazaklar neden tüylenir? sorusunun cevabı, yün lifinin doğal yapısında saklıdır. Yün lifleri yüzeyinde pul benzeri katmanlar taşır ve bu katmanlar birbirine kolayca kenetlenir. Sürtünme olduğunda lifler hem yüzeye çıkar hem de bu pullu yapı sayesinde birbirine dolanıp keçeleşerek top oluşturur. Saf ve yumuşak yünlerde (örneğin merinos) lifler ince olduğu için tüylenme başlangıçta daha belirgin olabilir, ancak kaliteli ve uzun lifli yünlerde toplar zamanla dökülür.
Karışımlı ipliklerde ise tüylenme daha inatçıdır. Yün ile polyester ya da akrilik karıştığında, sentetik lif dayanıklı olduğu için oluşan topu koparmayıp yüzeyde tutar. Bu yüzden bazen saf yün, karışımlı bir kazağa göre daha az kalıcı tüylenir. Daha az tüylenen bir alternatif arayanlar, sık dokulu bir triko bluz gibi yüzeyi düzgün örgüleri tercih edebilir.
Hangi Kumaşlar Daha Çok Tüylenir?
Tüylenme eğilimi kumaş türüne göre değişir. Aşağıdaki tablo, farklı liflerin tüylenme durumunu özetler:
|
Kumaş / lif
|
Tüylenme eğilimi
|
Not
|
|
Merinos yün
|
Orta
|
İnce lifli, başta belirgin
|
|
Akrilik
|
Yüksek
|
Toplar yüzeyde kalıcı
|
|
Yün-polyester karışım
|
Yüksek
|
Sentetik topu tutar
|
|
Pamuk
|
Düşük
|
Nadiren tüylenir
|
|
Kaşmir
|
Orta
|
Kaliteliyse zamanla azalır
|
Tabloda sıraladığımız liflerden akrilik ve karışımlı ipliklerin tüylenmesi daha kalıcıdır. Kaliteli örgü seçenekleri için kadın üst giyim kategorisindeki farklı kumaş ve dokuları inceleyerek daha az tüylenen modelleri seçebilirsiniz.
Tüylenme Nasıl Önlenir?
Tüylenmeyi tamamen durdurmak mümkün olmasa da doğru bakımla ciddi biçimde azaltılır. Kazağı ters çevirip yıkamak, sürtünmeyi kumaşın iç yüzeyine taşır. Düşük devirde ve soğuk suda, benzer kumaşlarla birlikte yıkamak lif gevşemesini yavaşlatır. Yumuşatıcı yerine az deterjan kullanmak ve kazağı asmadan düz kurutmak formu korur. Oluşan tüyler ise jilet yerine kumaş tüy alma aparatıyla temizlenmelidir. İlk birkaç kullanımda oluşan toplar dökülünce, kaliteli örgüler genelde daha az tüylenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tüylenen kazak kalitesiz mi demektir?
Her zaman değil. Tüylenme çoğunlukla lif tipi ve büküm yapısıyla ilgilidir, doğrudan kalite göstergesi değildir. Hatta bazı saf yünler başta tüylenip sonra düzelirken, ucuz akrilik karışımlarda tüyler kalıcı olur.
Yün kazaklar neden tüylenir ve bu durdurulabilir mi?
Yün lifinin pullu yapısı sürtünmeyle birbirine kenetlendiği için tüylenir ve bu tamamen durdurulamaz. Ancak ters yıkama, düşük devir, düz kurutma ve tüy alma aparatı kullanmak tüylenmeyi belirgin biçimde azaltır. İlk toplar temizlendikçe kaliteli yünlerde tüylenme yavaşlar.
Tüyler jiletle alınır mı?
Jilet kumaşı incelttiği ve delme riski taşıdığı için önerilmez. Bunun yerine kumaş için üretilmiş elektrikli ya da manuel tüy alma aparatları güvenlidir. Kumaşı germeden, düz bir yüzeye yayarak temizlemek en sağlıklı yöntemdir.